YABANCI UNSURLU TEK SATICILIK SÖZLEŞMELERİNDEN DOĞAN DENKLEŞTİRME (PORTFÖY) TAZMİNATI DAVALARINDA MİLLETLERARASIYETKİLİ MAHKEME SORUNU
Anahtar Kelimeler:
Tek Satıcılık- Denkleştirme İstemi- Münhasır Yetki- Kamu Düzeni- Doğrudan Uygulanan KuralÖz
Tek satıcı; ticari mümessil, ticari vekil, satış memuru veya işletmenin çalışanı gibi, işletmeye bağlı bir hukuki konuma sahip olmaksızın, bir sözleşmeye dayanarak (acentelik sözleşmesi) belirli bir yer veya bölge içinde sürekli olarak ticari bir işletmeyi ilgilendiren sözleşmelere aracılık etmeyi veya bunları o tacir adına yapmayı meslek edinen kimseye denir. Tek satıcının, işletme ile arasında kurduğu bağdan kaynaklı olarak yaptıkları sözleşmeye de tek satıcılık sözleşmesi denir. Önceleri, sui generis bir sözleşme modeli olarak ortaya çıkan tek satıcılık sözleşmeleri, zamanla TTK ve TBK içinde de düzenleme alanı bulmuştur. İçinde kişi, konu veya yer bakımından yabancılık unsuru bulunan uyuşmazlıklar tek satıcılık sözleşmelerini daha karmaşık bir hale getirmektedir. Bu gibi uyuşmazlıklardan doğan davalarda, yetkili mahkemenin tespitinde zorluklar meydana gelebilir. Bu konuda yakın zamanda Konya 1. Asliye Ticaret Mahkemesi tarafından verilen bir karar incelenerek kararda ele alınan usulî ve teknik sorunlar üzerinde açıklamalar yapılacaktır.
Referanslar
Akkanat, Halil/Çekin, Mesut S.: “Denkleştirme Bedeli (Portföy Tazminatı) Önceden Ödenebilir mi?”, Prof. Dr. Hasan Erman’a Armağan, İstanbul 2015, s. 29-44.
Arkan, Sabih: Ticari İşletme Hukuku, 24. Basıdan Tıpkı Basım, Banka ve Ticaret Hukuku Enstitüsü, Ankara 2018.
Ayan, Özge: Acentenin Denkleştirme Talep Hakkı, Seçkin Yayınevi, Ankara 2008.
Aybay, Rona/Dardağan, Esra: Uluslararası Düzeyde Yasaların Çatışması, İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2008.
Aydın Evcimik, Ayça: “Acentenin Müşteri Tazminatı Hakkı”, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2010.
Aygül, Musa: “Yabancı Mahkemeden Verilen Vesâyet Kararlarının Tanınması”, Prof. Dr. Tuğrul Arat’a Armağan, Yetkin Yayınları, Ankara 2012, s. 135-159.
Ayhan, Rıza/Çağlar, Hayrettin: Ticari İşletme Hukuku, Genel Esaslar, Gözden Geçirilmiş ve Güncellenmiş 11. Bası, Yetkin Yayınları, Ankara 2018.
Badak Aybar, Zehra: “6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’nda Denkleştirme İstemi”, İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2013/2, S. 24, s. 167-201.
Bahtiyar, Mehmet: Ticari İşletme Hukuku, Güncellenmiş 18. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul 2017.
Berki, Osman Fazıl: Devletler Hususi Hukuku Cilt II, 4. Bası, Güzel Sanatlar Matbaası, Ankara 1961.
Çelikel, Aysel/ Erdem, B. Bahadır: Milletlerarası Özel Hukuk, 14. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul 2016.
Cengiz Ali: “Acente Kavramı ve Acentelik Sözleşmesinden Doğan Hak ve Borçları”, Hacettepe Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2011, C. 1, S. 2, s. 140-165.
Demir-Gökyayla, Cemile: Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizinde Kamu Düzeni, Seçkin Yayıncılık, Ankara 2001.(Anılış: Tanıma ve Tenfiz)
Demir Gökyayla, Cemile: Milletlerarası Özel Hukukta Tek Satıcılık Sözleşmeleri”, 2. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2013. (Anılış: Tek Satıcılık)
Doğan, Murat: “Franchise Sözleşmesinde Müşteri Tazminatı”, Haluk Konuralp Anısına Armağan, Cilt III, Yetkin Yayınları, Ankara 2009, s. 327-344.
Doğan, Vahit: Milletlerarası Özel Hukuk, 3. Baskı, Savaş Yayınları, Ankara 2015.
Ekşi, Nuray: Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi, Beta Yayıncılık, İstanbul 1996. (Anılış: Milletlerarası Yetki)
Ekşi, Nuray: Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizi, Beta Yayıncılık, İstanbul 2013. (Anılış: Tanıma ve Tenfiz)
Erdem, Ercüment: Milletlerarası Ticaret Hukuku ile İlgili Makaleler, Beta Yayıncılık, İstanbul 2008.
Erdoğan, Ebru: “Türk Mahkemelerinin Münhasır Yetkisi”, Terazi Hukuk Dergisi 2020, C. 15, S. 163, s. 466-480.
Esen, Emre, "Türk Hukukunda Yabancı Mahkeme Kararlarının Tanınması ve Tenfizinde Münhasır Yetki Kavramı", Prof. Dr. Ergin NOMER'e Armağan, Milletlerarası Hukuk ve Milletlerarası Özel Hukuk Bülteni 2002, C. 2, S. 22, , s. 183-206.
Göğer, Erdoğan: Devletler Hususi Hukuku, 4. Bası, Sevinç Matbaası, Ankara 1977.
Kanışlı, Erhan: “Türk Ticaret Kanunu’na Göre Acentenin Denkleştirme İstemi”, Legal Hukuk Dergisi 2014, C. 12, S. 138, s. 111-144.
Karasu, Rauf: “Türk Ticaret Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu Tasarısı’na Göre Acentenin Denkleştirme İstemi”, Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2008, C. 57, S. 4, s. 283-318.
Kaya Arslan: “Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun Acenteliği ilişkin Hükümlerinin Değerlendirilmesi Eleştiriler-Öneriler”, Kadir Has Üniversitesi Hukuk Fakültesi Yeni Türk Ticaret Kanunu’nun Ticari
İşletme Hukuku Alanında Getirdiği Yenilikler Sempozyumu, İstanbul 2012, s. 53- 69. (Anılış: Yeni Türk Ticaret Kanunu)
Kaya, Arslan: “Türk Ticaret Kanunu Şerhi”, Birinci Kitap: Ticari İşletme, Yedinci Kısım: Acentelik, Beta Yayıncılık, İstanbul 2013. (Anılış: Şerh)
Kayıhan, Şaban: Türk Hukukunda Acentelik Sözleşmesi, 2. Baskı, Seçkin Yayıncılık, İstanbul 2003.
Köker, Nilüfer: 6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu’na Göre Acentelik Sözleşmesinin Sona Ermesi ve Sona Ermenin Sonuçları, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2015.
İşgüzar, Hasan: Tek Satıcılık Sözleşmesi, Dayınlarlı Hukuk, Ankara1989.
Nomer, Ergin, “Milletlerarası İflâsta Yetki Sözleşmesi” (İflas), İstanbul Barosu Dergisi 2011, C. 85,
S. 6, s. 3-11.
Nomer, Ergin, “Devletler Hususî Hukukunda Milletlerarası Yetki Mefhumu” (Milletlerarası Yetki), İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mecmuası 2011, C. 40, S. 1-4, s. 393-426.
Nomer, Ergin: “Devletler Hususi Hukuku” (Devletler), Yenilenmiş 22. Bası, Beta Yayıncılık, İstanbul 2017.
Ökçün, A. Gündüz: Devletler Hususi Hukukunun Kaynakları ve Kamu Düzeni, 2. Bası, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dış Münasebetler Enstitüsü, Ankara 1997.
Önal, Ali: Türk Hukukunda Yabancı Bankaların Durumu ile Bankaların Kuruluş Faaliyet ve Sona Ermesi, Yetkin Yayınları, Ankara 2015.
Önal, Ali: Tâbiiyet Hukuku Kapsamında Tek Ortaklı Türk ve Yabancı Bankaların Durumu, Adalet Akademisi Dergisi 2015, C. 6, S. 20, s. 447-476.
Özdemir Kocasakal, Hatice: Doğrudan Uygulanan Kurallar ve Sözleşmeler Üzerindeki Etkileri, Galatasaray Üniversitesi Yayınları, İstanbul 2001.
Özel, Sibel/ Erkan Mustafa/ Pürselim, Selin/ Karaca, Hüseyin Akif: Milletlerarası Özel Hukuk, On İki Levha Yayıncılık İstanbul 2022.
Poroy, Reha/Yasaman, Hamdi: Ticari İşletme Hukuku, 17. Baskı, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2018.
Sak, Burak: Bir Üst Kavram Olarak Dağıtım Sözleşmeleri ve Bunlara Özgül Denkleştirme İstemi Sorunu, Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul 2018.
Sargın, Fügen: İnternet Aracılığıyla Gerçekleşen Marka İhlalleri Hakkında Milletlerarası Yetkiyi Haiz Mahkemeler ve Uygulanacak Hukuk, Yetkin Yayınları, Ankara 2005.
Sarıöz-Büyükalp, Ayşe İpek: “Denkleştirme isteminin Hukuki Niteliği ve Kanunlar İhtilafı Hukuku Bağlamında Değerlendirilmesi”, Dokuz Eylül Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2019, C. 21, S. 2, s. 523-580.
Süzen, Begüm: Tanıma ve Tenfiz Davalarında Kararı Veren Mahkemenin Yetkisinin Denetimi, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2016.
Şanlı, Cemal/Esen, Emre/Ataman-Figanmeşe, İnci: Milletlerarası Özel Hukuk, 9. Bası, Vedat Yayıncılık, İstanbul 2022.
Şenol, A. Nilay: Bayilik Sözleşmesi Sona Ermesi ve Sonuçları, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2011.
Ülgen, Hüseyin/ Helvacı, Mehmet/ Kendigelen, Abuzer/ Kaya, Arslan/ Nomer Ertan, Füsun: Ticari İşletme Hukuku, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2015.
Takavut, Doğan: Milletlerarası Ticari Tahkimde Doğrudan Uygulanan Kurallar, On İki Levha Yayıncılık, İstanbul 2018.
Tekinalp, Ünal: “Türk Hukukunda Acentenin Portföy Akçesi Talebi”, Prof. Dr. Ali Bozer’e Armağan, Ankara 1998.
Tekinalp, Gülören/ Uyanık, Ayfer: Milletlerarası Özel Hukuk Bağlama Kuralları, Vedat Yayıncılık, İstanbul 2016.
Teoman, Ömer, “Tek Satıcılık- Portföy Tazminatı”, Yaşayan Ticaret Hukuku, C. 1, Hukuki Mütaalalar, Kitap 11, Vedat Kitapçılık, İstanbul 2004, s. 51-83.
Timur, Hıfzı: “Devletler Hususi Hukukunda Amme İntizamı”, İstanbul Hukuk Fakültesi Mecmuası 1941, S. 4, s.866-905.
Tiryakioğlu, Bilgin: "Türklerin Kişi Hallerine İlişkin Davalarda Türk Mahkemelerinin Milletlerarası Yetkisi" Prof. Dr. Tuğrul Arat’a Armağan, Yetkin Yayınları, Ankara 2012, s. 1141-1167.
Yağcı, Uğur: “6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu'na Göre Acentenin Denkleştirme İstemi”, Erzincan Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi 2013, C. 2, S. 5, s. 15-44.
