Eril Tahakküm ve Toplumsal Cinsiyet İlişkileri Bağlamında Aile İçi Kadın Cinayetleri: Feminist Bir Analiz
DOI:
https://doi.org/10.33831/vg03kv06Anahtar Kelimeler:
Toplumsal cinsiyet- Patriyarka- Erkek şiddeti- Kadın cinayetleri- YakınlıkÖz
Son yıllarda Türkiye’de kadın cinayetlerinde yaşanan artış, kadına yönelik şiddetin sürekliliğini ve derinleşen toplumsal cinsiyet eşitsizliklerini açık biçimde ortaya koymaktadır. Kadına yönelik şiddetin yıkıcı bir tezahürü olan kadın cinayetleri, patriyarkal düzenin en görünür yansımalarından biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Bu çalışma, 01 Ocak-30 Haziran 2025 tarihleri arasında Türkiye’de akrabalık bağları çerçevesinde işlenen 96 kadın cinayetini feminist bir perspektifle incelemektedir. Araştırma nitel durum çalışması deseniyle yürütülmüş; veriler doküman analizi yöntemi kapsamında anitsayac.com platformu ile ulusal basına yansıyan haberlerden sistematik biçimde toplanarak veri setine dönüştürülmüştür. MAXQDA 2024 programı aracılığıyla yapılan içerik analizi sonucunda, cinayetlerin gerekçelendirilme biçimleri, failler ile maktuller arasındaki yakınlık ilişkileri ve tanık anlatılarında öne çıkan ifade örüntüleri değerlendirilmiştir. Vakaların büyük bir bölümünde failin, kadının eşi veya eski eşi olduğu görülmektedir. En yaygın gerekçelendirme biçimlerinin ise ayrılığı kabul etmeme/reddedilme, erkeklik krizi ve kontrol kaybı korkusu ile geçimsizlik/tartışma gibi muğlak ifadeler altında görünmezleşen ataerkil tahakküm ilişkileri olarak şekillendiği ifade edilebilir. Doküman analizi yöntemiyle ulusal basın organlarından derlenen tanık ifadeleri ise şiddetin çoğu kez bireyselleştirilerek toplumsal sorumluluktan arındırıldığını ve böylece patriyarkal düzenin yeniden üretildiğini ortaya koymaktadır. Çalışmanın bulguları, aile içi kadın cinayetlerinin bireysel ve münferit eylemler olarak değil; toplumsal cinsiyet eşitsizlikleri, eril kırılganlık ve ataerkil denetim mekanizmalarıyla bağlantılı yapısal bir şiddet biçimi olarak değerlendirilmesi gerektiğine işaret etmektedir.
Referanslar
Akkuş, E. F. (2025). “Kadına Yönelik Şiddet Üzerine Bir Karşılaştırmalı Anayasa Yargısı İncelemesi”. Kadın/Woman 2000, 25(2):165-186.
Atılgan, E. Ü. (2024). Haksız Tahrik: Bir Erkeklik Hakkı. İstanbul: İletişim Yayınları.
Aslan, A. & Kırışkan, I. (2022). “Türkiye’de Kadın Cinayeti Haberlerinin İçerik Analizi (2008-2021)”. International Journal of Social Inquiry, 15(1):85-104.
Bazioni, M. (2023). Femicide and Intimate-Partner-Violence Events: Cross-Cultural Discourse Analysis of Greek and English Online Newspapers. (Master’s thesis), Department of Linguistics, Radboud University.
Bora, A. (2011). Kadınların Sınıfı: Ücretli Ev Emeği ve Kadın Öznelliğinin İnşası. İstanbul: İletişim Yayınları.
Bowen, G. A. (2009). “Document Analysis as a Qualitative Research Method.” Qualitative Research Journal 9 (2):27-40.
Brownmiller, S. (1975). Against our will: Men, women, and rape. New York: Simon and Schuster.
Conference Report (2021). Gender Equality and the Istanbul Convention: a decade of action. Berlin: Council of Europe.
Connell, R. W. (1995). Masculinities. Berkeley: University of California Press.
Connell, R. W. (2001). “Masculinities and Men’s Health,” Gender in Interaction: Perspectives on Femininity and Masculinity in Etnography and Discourse ed. Bettina Baron and Helga Kotthoff (Amsterdam and Philadelphia: John Benjamins), 139-152.
Corradi, C. S. et al. (2016). “Theories of Femicide and Their Significance for Social Research.” Current Sociology 64 (7):975-995.
Creswell, J. W. (2013). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. 4th ed. Thousand Oaks, CA: Sage.
Çetin, İ. (2014). Gelenek ve Modernite Arasında Türkiye’de Son Dönem Kadın Cinayetleri. Sosyoloji Dergisi, (30), 41-63.
Çilingiroğlu, N. &Paksoy Erbaydar, N. (2016). “Intimate Partner Violence: Turkey’s Femicide Problem”. Injury Prevention, 22, A143.
Dawson, M. & Gartner, R. (1998). “Differences in the Characteristics of Intimate Femicides: The Role of Relationship State and Relationship Status”. Homicide Studies, 2(4):378-399.
Dobash, R.P., Dobash, R.E., Cavanagh, K. & Lewis, R. (1998). “Separate and Intersecting Realities: A Comparison of Men’s and Women’s Accounts of Violence Against Women”. Violence Against Women, 4(4):382-414.
Dobash, R. E. & Dobash R. P. (1979). Violence Against Wives: A Case against the Patriarchy. New York: Free Press.
Dobash, R. E. & Dobash, R. P. (2011). “What were they thinking? Men who murder an intimate partner.” Violence against women vol. 17,1:111-34.
Dobash, R. E. & Dobash, R. P. (2015). When Men Murder Women. Oxford: Oxford University Press.
Erden, G., & Akdur, S. (2018). Türkiye’de kadına yönelik aile içi şiddet ve kadın cinayetleri. Journal of Clinical Psychology Research, 2(3), 128-139. https://doi.org/10.31828/kpd2602443808092018m000003.
Felski, R. (1989). Beyond Feminist Aesthetics: Feminist Literature and Social Change. Harvard University Press.
Foucault, M. (2012). Cinselliğin Tarihi. Çev. Hülya Uğur Tanrıöver, İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
Gazioğlu, E. (2013). Kadın cinayetleri: Kavramsallaştırma ve sorunlu yaklaşımlar. Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 7(30), 89-100.
Gill, A. (2009). Honor Killings and the Quest for Justice in Black and Minority Ethnic Communities in the United Kingdom. Criminal Justice Policy Review, 20(4), 475-494. https://doi.org/10.1177/0887403408329604
Hearn, J. (1998). The Violences of Men: How Men Talk About and How Agencies Respond to Men’s Violence to Women. London: Sage,
Kadın Cinayetlerini Durduracağız Platformu. 2024 Yılı Raporu. https://kadincinayetlerinidurduracagiz.net/veriler/3129/2024-yilinda-erkekler-tarafindan-en-az-394-kadin-olduruldu-259-kadin-supheli-sekilde-olu-bulundu/ (Erişim: 22 Nisan 2025)
Kav, G. (2020). Yaşasın Kadınlar. İstanbul: Doğan Kitap.
Kelly, L. (1988). Surviving Sexual Violence. Minneapolis: University of Minnesota Press.
Kolburan, Ş. G. (2017). Kadın Cinayetleri Konusunda Nedensel Bir Değerlendirme: Sahip Olma Güdüsü. Adli Tıp Bülteni, 22(3), 194-199.
Krippendorff, K. (2018). Content Analysis: An Introduction to Its Methodology. 4th ed. Thousand Oaks, CA: Sage.
Lagarde, M. (2008). “Violencia feminicida y derechos humanos de las mujeres.” In Antropología, feminismo y política: Retos teóricos y nuevas prácticas, edited by Margaret Bullen and Carmen Díez Mintegui, Universidad Autónoma de México: 209-39.
MacKinnon, C. A. (1989). Toward a feminist theory of the state. Harvard University Press.
Messerschmidt, J. W. (2018). Hegemonic Masculinity: Formulation, Reformulation, and Amplification. (Lanham: Rowman & Littlefield.
Merriam, S. B. (2009). Qualitative Research: A Guide to Design and Implementation. San Francisco, CA: Jossey-Bass.
Monckton-Smith, J. (2020). In Control: Dangerous Relationships and How They End in Murder. London: Bloomsbury.
Mulder, C. (2025). From Family Drama to Femicide: A Critical Discourse Analysis of De Telegraaf's Coverage of Intimate Partner Femicide in the Netherlands. (Master's thesis), Department of Gender Studies, Utrecht University.
O’Leary, Z. (2017). The Essential Guide to Doing Your Research Project. SAGE Publications Ltd., London.
Özer, E., Aydoğdu, H. İ., Kırcı, G. S., & Önal, G. (2016). Kadın Cinayetleri–Femisid Kavramı. Adli Tıp Bülteni, 21(2).
Pateman, C. (1988). The Sexual Contract. Stanford, CA: Stanford University Press.
Patton, M. Q. (2002). Qualitative Research and Evaluation Methods. 3rd ed. Thousand Oaks, CA: Sage.
Ptacek, J. (1988). “Why do men batter their wives?” in K. Yllö & M. Bograd (Eds.), Feminist Perspectives on Wife Abuse. Sage Publications, Inc.: 133-157.
Radford, J. & Russell, D. E. H. (1992). Femicide: The Politics of Woman Killing. New York: Twayne Publishers.
Radford, J. (1992). “Introduction.” In Femicide: The Politics of Woman Killing, ed.by Jill Radford and Diana E. H. Russell, New York: Twayne Publishers, 3-12.
Rooney, E. (Ed.)., (2006). The Cambridge companion to feminist literary theory. Cambridge University Press.
Russell, D.E.H. & Caputi, J. (1992). “Femicide: Speaking the Unspeakable.” Ms. November/December, 34–37.
Sallan Gül, S. & Altındal, Y. (2015). “Medyada Kadın Cinayeti Haberlerindeki Cinsiyetçi İzler: Radikal Gazetesi”. Akdeniz Üniversitesi İletişim Fakültesi Dergisi (24), 168-188.
Scott, J. (1990). Matter of Record: Documentary Sources in Social Research. Polity Press, Cambridge.
Scott, M. B. & Lyman, S. M. (1968). “Accounts.” American Sociological Review 33.1: 46-62.
Sever, A. &Yurdakul, G. (2001). “Culture of Honor, Culture of Change: A Feminist Analysis of Honor Killings in Rural Turkey”. Violence Against Women, 7(9): 964-998.
Simonović, D. (2014). Global and Regional Standards on Violence Against Women: The Evolution and Synergy of the CEDAW and Istanbul Conventions. Human Rights Quarterly, 36/3:590-606.
Stark, E. (2009). Rethinking Coercive Control. Violence Against Women, 15(12): 1509-1525.
Stöckl, H., et al. (2013). “The Global Prevalence of Intimate Partner Homicide: A Systematic Review.” The Lancet 382/9895. (2013): 859–865.
Streva, J. M. (2022). “Notes on femicide/feminicidio and the limits of justice”, Sortuz: Oñati Journal of Emergent Socio-Legal Studies, 12(1): 103–128.
Taylor, R., & Jasinski, J. L. (2011). Femicide and the feminist perspective. Homicide Studies, 15(4), 341-362.
UN. (1993). Declaration on the Elimination of Violence against Women. A/RES/48/104/1993. https://www.ohchr.org/en/instruments-mechanisms/instruments/declaration-elimination-violence-against-women (Erişim 26 Mayıs 2025).
UN. (2024). Five Essential Facts to Know about Femicide 2024. https://www.unwomen.org/en/articles/explainer/five-essential-facts-to-know-about-femicide (Erişim 28 Mayıs 2025).
UN & UNODC (2024). Women, Femicides in 2023: Global Estimates of Intimate Partner/Family Member Femicides, United Nations Publication.
UNODC (2018). Global Study on Homicide: Gender-related Killing of Women and Girls. (Vienna: United Nations).
Walby, S. (2016). Theorizing patriarchy (2nd ed.). Polity Press.
Walklate, S. (2007). Understanding Criminology: Current Theoretical Debates. London: McGraw-Hill.
Walklate, S. (2018). Criminology: The Basics. 2nd ed. London: Routledge.
Websdale, N. (1999). Understanding Domestic Homicide. Boston: Northeastern University Press.
WHO. (2012). World Understanding and addressing violence against women: femicide. https://iris.who.int/server/api/core/bitstreams/d08c9852-6313-4351-8429-e9b3bfde8368/content (Erişim 10 Mart 2025).
WHO. (2021). Violence Against Women Prevalence Estimates, 2018, Geneva: WHO.
Yeğen, C. (2014). İnternet Haberciliğinde Kadın Cinayeti Haberlerinin Sunumu: Posta Gazetesi Örneği. TOJDAC Dergisi. 4(3): 15-28.
Yıldırım, A. &Şimşek, H. (2021). Sosyal Bilimlerde Nitel Araştırma Yöntemleri. 12. Baskı. Ankara: Seçkin Yayıncılık.
Yılmaz, E., & Ören, B. (2021). Kadına yönelik şiddet ve kadın cinayetlerinin medyada yansıması. Atatürk Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 3(1), 46-53.
Yin, R. K. (2014). Case Study Research: Design and Methods. 5th ed. Thousand Oaks, CA: Sage.
Yüksel, E. (2013). “Bir Savaş Anlatısı Olarak Nefes: Vatan Sağolsun ve Hegemonik Erkekliğin Krizi1”. Fe Dergi 5, 1: 14-31. https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000082.
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Kadın/Woman 2000, Journal for Women's Studies
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain copyright and grant the journal right of first publication, with the work [6 months] after publication simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access)
