Yüzyıl Oryantalist Resminde Kadın Bakışı: Haremin Temsili ve Alternatif Anlatılar
DOI:
https://doi.org/10.33831/4mva9r22Anahtar Kelimeler:
Oryantalizm- Kadın Bakışı- Harem Temsili- Oryantalist Kadın Ressamlar- Toplumsal cinsiyetÖz
19. yüzyılda Avrupalı kadın sanatçılar, yerleşik Doğu imgelerini kendi doğrudan gözlemleri ve deneyimleri üzerinden yeniden yorumlama çabası içinde Osmanlı üst sınıf konutlarını ve saray haremlerini ziyaret ederek izlenimlerini resimlerine aktarmışlardır. Genellikle erkek sanatçıların üretimleri ekseninde şekillenen oryantalist resim tarihi literatüründe, kadın sanatçıların varlığı ve bu alana sundukları özgün katkı dikkate değer bir boyuttadır. Söz konusu sanatçı kadınların eserlerinin son dönem araştırmalarıyla görünürlük kazanması, oryantalist temsil biçimlerinin daha geniş bir perspektifle yeniden değerlendirilmesini mümkün kılmaktadır. Bu araştırmanın merkezinde, kadın sanatçıların sunduğu görselliğin yerleşik oryantalist klişeleri mi beslediği, yoksa bu söylemi yapı söküme uğratarak alternatif bir gerçeklik zeminine mi işaret ettiği sorusu yer alır. Bu amaç doğrultusunda çalışmada, 19. yüzyılda Osmanlı coğrafyasını ziyaret ederek hareme girme imtiyazına sahip olan Henriette Browne, Elisabeth Jerichau-Baumann, Margaret Murray Cookesley ve Mary Adelaide Walker’ın eserleri eleştirel bir perspektifle analiz edilmiştir. İnceleme doğrultusunda, Elisabeth Jerichau-Baumann’ın oryantalizmin genel görsel kodlarını ve egzotik beklentileri yer yer yeniden ürettiği; buna karşın Henriette Browne’ın resimlerinde haremi erotize edilmiş unsurlardan arındırarak günlük hayatın aktığı, mütevazı bir yaşam alanı olarak tasvir ettiği gözlemlenmiştir. Mary Adelaide Walker ve Henriette Browne, kadınları oryantalizmin edilgen ve bekleyen imajının aksine; hareket eden, çalışan ve müzik icra eden özneler olarak betimleme eğilimi gösterirken; Margaret Murray Cookesley figürlerini dostluk, dayanışma ve kız kardeşlik vurgusuna sahip bireyler olarak ele almıştır. Sonuç olarak bu çalışma, alternatif kadın anlatılarının kendi içinde homojen bir bütünlük arz etmediğini, aksine oryantalist söylemin çok çeşitli ve toplumsal cinsiyet odaklı yapısını görünür kılan çok sesli bir tartışma boyutu sunduğunu ortaya koymaktadır.
Referanslar
Ağırbaş, S. (2019). İngiliz Gezgin Mary Adelaide Walker'ın Eserlerinde Osmanlı Dünyası. Doktora Tezi. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Alay, O. (2019). “Balkan Ve Trakya Coğrafyasında Köklü Bir Halk Kültürü Varlığı: Guslarilik (Halk Şairliği) Ve Pesna (Halk Ezgisi), Motif Akademi Halkbilimi Dergisi, Cilt: 12, Sayı: 25, s. 21-30.
Beaulieu J., Roberts M. (2002). Orientalism’s Interlocutors, Painting, Architecture, Photography. Durham and London: Duke University Press.
Beykal, C. (1983). “Yeni Kadın ve İnas Sanayi-i Nefise Mektebi”, Yeni Boyut, 2/16, s. 6-13.
Bluett, A. (2021). “Victorian Women and the Fight for Arts Training”, Royal Academy, https://www.royalacademy.org.uk/article/striving-after-excellence-victorian, Erişim tarihi: 25.03.2026.
Creed, M. (2023). Elisabeth Jerichau-Baumann sapphic orientalism. Perspective Journal. https://www.perspectivejournal.dk/en/elisabeth-jerichau-baumann-sapphic-orientalism/,Erişim tarihi: 20.03.2026.
Daşçı, S. (2022). İzmir’de Oryantalist Ressamlar. İzmir: İzelman.
Germaner, S.- İnankur, Z. (2008). Oryantalistlerin İstanbul’u. 2. Basım, İstanbul: İş Bankası Kültür Yayınları.
Güçsav, G. (2012). Odalık Görünmeyeni Sergilemek. (çev. E. Yılmaz). İstanbul: YKY.
Harvey, A. J.T. (1871). Turkish Harems& Circassian Homes. London: Hurst&Blackett. https://archive.org/details/turkishharemsand00harv/page/168/mode/2up
Hornby, E. B. (1863). Constantinople During The Crimean War. London: Richard Bentley.
Jerichau-Baumann, E. (1881). Brogede Rejsebilleder. Thieles: Kjøbenhavn.
Jimerson, L. (2019). “Women Artists in Paris, 1850–1900 by Laurence Madeline”, Woman's Art Journal, Spring / Summer 2019, Vol. 40, No. 1, pp. 64-66
Kabbani, R. (1986). Europe’s Myths Of Orient: Devise and Rule. London: Pandora.
Kabbani, R. (2008). Günümüzde Oryantalist Resim Üzerine. Doğu’nun Cazibesi Britanya Oryantalist Resmi. İstanbul: Pera Müzesi Yayını, s.90-101.
Kelly, M. (2021). French Women Orientalist Artists, 1861–1956: Cross-Cultural Contacts and Depictions of Difference. London and New York:Routledge.
Kuehn, J. (2010). Elisabeth Jerichau-Baumann, Egypt 1870. Victorian Literature and Culture, N.38, Cambridge University Press, 257-266.
Kuehn, J. (2011a). Exotic Harem Paintings: Gender, Documentation, And Imagination. Frontiers: A Journal of Women Studies 32, no. 2, 31-63.
Kuehn, J.(2011b). Visual Hybridity: Margaret Murray Cookesley’s Orientalist Aestheticism. Cahiers Victoriens Et Édouardiens, 74 Automne|2011, 169-196.
Köksal, M. ve Sinanlar Uslu, S. (2019). II. Abdülhamid Döneminde Resim Sergileri Ve Saray Tablo Koleksiyonunun Gelişimi. Milli Saraylar Sanat Tarih Mimarlık Dergisi, S. 18, s.130-147.
Leppert, R. (2009). Sanatta Anlamın Görüntüsü. (çev. İ. Türkmen). İstanbul: Ayrıntı Yayınları
Lewis, R. (1993). “Only Women Should Go To Turkey”: Henriette Browne and Women’s Orientalism”. Third Text 7: 22, 53-64.
Lewis, R. (1994). Race-Femininity-Representation Women, Culture And The Orientalized Other in the Work of Henriette Browne and George Eliot 1855- 1880. London: Middlesex University.
Lewis, R. (1996). Gendering Orientalism: Race, Femininity And Representation. London and New York: Routledge.
Lewis, R. (2016). “Sapphism and the Seraglio: Reflections on the Queer Female Gaze and Orientalism. Orientalism, Eroticism and Modern Visuality in Global Cultures. Ed. Joan DelPlato and Julie Codell. London and New York: Routledge, 163-180.
Lowe, L. (1991). Critical Terrains: French and British Orientalisms. Ithaka and London: Cornell University Press.
Macfie, A.L. (2002). Orientalism A Reader. London, New York: Longman.
Nochlin, L. (1983). The Imaginary Orient. Art in America 71, no. 5 (May 1983), 119-191.
Okkalı, İ.C. (2019). “II. Meşrutiyet Dönemi Resim Sanatında Nesne ve Özne Olarak Kadın”, Art-Sanat, 11(Ocak 2019), s. 47-70.
Okkalı, İ.C. (2021). “Kanon Dışı Sanat: II. Meşrutiyet Döneminin Sanatçı Kadınlarını Düşünmek”, Kadının Değişen Dünyası Osmanlı Sosyal ve Kültürel Yaşamından İzler (1908-1918), ed. Ayşen Müderrisoğlu, İstanbul: Kronik s.210-246.
Özsüer, E. (2016). “19. Yüzyıl Avrupa Romantiklerinin 1821 Mora İsyanı Üzerindeki Siyasi Ve Kültürel Etkileri”, Türkiyat Mecmuası, c. 26/2, s. 325-34
Özyiğit, H. (2017). “Pierre Désiré Guillemet’nin İlk Özel Resim Atölyesi ve Osmanlı Devleti’nde Sanat Eğitimine Katkısı”, Bingöl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, Yıl: 7, Cilt: 7 S.14, s.125-138.
Roberts, M. (2002). Contested Terrains: Women, Orientalists, And The Colonial Harem. J. Beaulieu and M. Roberts (Ed.). Orientalism’s Interlocutors: Painting, Architecture And Photography (ss. 179-203). Durham, NC: Duke University Press.
Roberts, M. (2006). Karşıtlıklar: Said, Sanat Tarihi ve 19. Yüzyıl İstanbulu’nda Osmanlı Kimliğini Yeniden Keşfetmek. Uluslararası Oryantalizm Sempozyumu. İstanbul: İstanbul Büyükşehir Belediyesi, s.269-285.
Roberts, M. (2007). Harem Portraiture. Intimate Outsiders: The Harem in Ottoman and Orientalist Art and Travel Literature. Durham, NC: Duke University Press.
Roberts, M. (2014). Nazlı's Photographic Games: Said And Art History in A Contrapuntal Mode. Patterns Of Prejudice, 48, no.5, s. 460-478.
Said, E. (1979). Orientalism. New York: Vintage Books a Division of Random House.
Said. E. (2013). Şarkiyatçılık Batı’nın Şark Anlayışları. 7.bs. İstanbul: Metis.
Schick. İ.C. (1999). The Erotic Margin: Sexuality and Spatiality in Alteritist Discourse. London: Verso,
Sinanlar, S. (2008). Pera’da Resim Üretim Ortamı 1844- 1916. Doktora Tezi. İstanbul Teknik Üniversitesi.
Vaka Brown, D. (1909). Haremlik: Some Pages from the Lives of Turkish Women. Boston: Houghton Miffin Co. https://archive.org/details/haremliksomepage00browuoft/page/18/mode/2up
Yeğenoğlu, M. (2003). Sömürgeci Fanteziler Oryantalist Söylemde Kültürel ve Cinsel Fark, İstanbul: Metis.
Yiğit, S. (2020). Oryantalist Ressam Henriette Browne'ın Resimlerinde Doğulu Kadın İmgesi. Yüksek Lisans Tezi. Ege Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
Walker, M. A. (1886). Eastern Life And Scenery: With Excursions in Asia Minor, Mytilene, Crete, And Roumania. 2 Cilt, London: Chapman&Hall.
Waters, C. E. C. (1904). Women In The Fine Arts, From The Seventh Century B.C. To The Twentieth Century A.D. Boston and New York: Houghton, Mifflin and company. https://archive.org/details/womeninfineartsf00wate_0/page/n17/mode/2up
Zantop, S. (1997). Colonial Fantasies: Conquest, Family, and Nation in Precolonial Germany. Durham and London: Duke University Press.
Zonana, J. (1993). “The Sultan and the Slave: Feminist Orientalism and the Structure of Jane Eyre” Signs: Journal of Women in Culture and Society 18, no. 3, 592–617.
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Kadın/Woman 2000, Journal for Women's Studies
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain copyright and grant the journal right of first publication, with the work [6 months] after publication simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access)
