Feminist Bir Bakışla Mezbaha: Şiddet, Emek ve Doğanın Arka Plana İtilmesi
DOI:
https://doi.org/10.33831/2x289834Anahtar Kelimeler:
Mezbaha- Bakım Etiği- Arka Planlama- Kesişimsellik- Kayıp GöndergeÖz
Bu çalışma, modern endüstriyel sistemin en kapalı alanlarından biri olan mezbahayı, şiddet, emek ve doğanın kurumsal olarak görünmez kılındığı bir iktidar düzeneği olarak analiz etmektedir. Araştırmanın temel sorunsalını, mezbahadaki üretim süreçlerinin mekânsal ve sembolik olarak yalıtılmasının toplumsal duyarsızlık ve etik mesafe üretimi üzerindeki etkisi oluşturmaktadır. Çalışmanın kuramsal zemini, Val Plumwood’un (2017) "arka planlama" (backgrounding) ve Carol J. Adams’ın (2013) "kayıp gönderge" (absent referent) kavramları üzerine kurulmuştur.
Analiz kapsamında, mezbahadaki örgütlenme yapısının bağımlı olunan bedenleri –hayvanları, güvencesiz işçileri ve ekolojik unsurları– maddi üretimin merkezinde tutarken, onları sembolik ve etik düzlemde nasıl ikincilleştirdiği incelenmektedir. Timothy Pachirat’ın (2011) "etik mesafe" kavramsallaştırmasından hareketle, öldürme eyleminin teknik rasyonalizasyon ve aşırı iş bölümü aracılığıyla nasıl sıradan bir prosedüre dönüştürüldüğü tartışılmaktadır. Ayrıca, Joan Tronto’nun (1993) "ayrıcalıklı sorumsuzluk" ve Lori Gruen’in (2015) "dolaşık empati" (entangled empathy) yaklaşımları çerçevesinde, mezbahadaki teknik düzenin bakım etiği ilkelerini nasıl askıya aldığı ve duygusal bir kopuş alanı yarattığı ortaya konmaktadır.
Çalışmanın temel bulguları, mezbahanın yalnızca bir gıda üretim tesisi değil; sınıf, toplumsal cinsiyet ve tür eksenli sömürü pratiklerinin kesiştiği bir mekân olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak, makale, mezbahayı bağımlı olunan varlıkların hem sömürüldüğü hem de kamusal tanınmadan dışlandığı yapısal bir inkâr modeli olarak tanımlamakta ve feminizmin tür sınırlarını aşan kesişimsel bir analiz geliştirmesinin metodolojik gerekliliğini vurgulamaktadır.
Referanslar
Adams, C. J. (2013). Etin cinsel politikası: Feminist-vejetaryen eleştirel kuram (G. Tezcan & M. E. Boyacıoğlu, Çev.). İstanbul, Türkiye: Ayrıntı Yayınları.
Adams, C. J., & Gruen, L. (Ed.)., (2014). Ecofeminism: Feminist intersections with other animals and the earth (2. bs.).
Arendt, H. (2009). Kötülüğün sıradanlığı: Adolf Eichmann Kudüs’te (Ö. Çelik, Çev.). İstanbul, Türkiye: Metis Yayınları. (Orijinal eser 1963 yılında yayımlandı).
Atrey, S. (2019). Intersectional discrimination. Oxford, England: Oxford University Press.
Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) & ILLAC Ltd. (t.y.). Şirketler için toplumsal cinsiyet temelli şiddet ve tacize karşı kurum politikası geliştirme rehberi. London, England: EBRD. 12 Mayıs 2026 tarihinde https://www.ebrd.com/downloads/about/sustainability/GBVH_Guidance_Private_Sector_Clients_Turkiye_Turkish.pdf adresinden edinilmiştir.
Berger, J. (2017). Hayvanlara niçin bakarız? (C. Soydemir, Çev.). İzmir, Türkiye: Delidolu Yayınları.
Blanchette, A. (2020). Porkopolis: American animality, standardized life, and the factory farm. Durham, NC: Duke University Press.
Butler, J. (2013). Cinsiyet belası: Feminizm ve kimliğin altüst edilmesi (B. Ertür, Çev.). İstanbul, Türkiye: Metis Yayınları. (Orijinal eser 1990’da yayımlanmıştır).
Collins, P. H. (2019). Intersectionality as critical social theory. Durham, NC: Duke University Press.
Connell, R. W. (2005). Masculinities (2nd ed.). Berkeley, CA: University of California Press.
Cronon, W. (1991). Nature’s metropolis: Chicago and the Great West. New York, NY: W. W. Norton.
Çöp, S., Çakmak, M., & Köklü, O. (2021). Helal gıda sertifikalarına yönelik bir araştırma. Helal ve Etik Araştırmalar Dergisi, 3(2), 47–65. http://dx.doi.org/10.51973/head.956072
Davis, A. Y. (1983). Women, race & class. New York, NY: Vintage Books.
Deckha, M. (2021). Animals as legal beings: Contesting anthropocentric legal orders. Toronto, Canada: University of Toronto Press.
Dunayer, J. (2001). Animal equality: Language and liberation. Derwood, MD: Ryce Publishing.
Dunayer, J. (2003). English and speciesism. English Today, 19(1), 61–62. http://dx.doi.org/10.1017/S0266078403001093
Fitzgerald, A. J. (2010). A social history of the slaughterhouse: From inception to contemporary implications. Human Ecology Review, 17(1). Erişim tarihi: 17 Mayıs 2026, https://w.humanecologyreview.org/pastissues/her171/Fitzgerald.pdf
Fitzgerald, A. J., Kalof, L., & Dietz, T. (2009). Slaughterhouses and increased crime rates: An empirical analysis of the spillover from “the jungle” into the surrounding community. Organization & Environment, 22(2), 158–184. doi:10.1177/1086026609338164
Fraser, N., & Jaeggi, R. (2018). Capitalism: A conversation in critical theory. Cambridge, England: Polity Press.
Gaard, G. (Ed.)., (2005). Ecofeminism: Women, animals, nature. Philadelphia, PA: Temple University Press.
Gıda, Tarım ve Hayvancılık Bakanlığı. (2018, 3 Mart). Küçük kapasiteli kesimhanelerin genel ve özel hijyen kurallarına dair yönetmelik. Resmî Gazete (Sayı: 30349). 14 Mayıs 2026 tarihinde https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/03/20180303-3.htm adresinden edinilmiştir.
Gillespie, K. (2018). The cow with ear tag #1389. Chicago, IL: University of Chicago Press.
Gilmore, R. W. (2007). Golden gulag: Prisons, surplus, crisis, and opposition in globalizing California. Berkeley, CA: University of California Press.
Gruen, L. (2015). Entangled empathy: An alternative ethic for our relationships with animals. New York, NY: Lantern Books.
Haraway, D. J. (2008). When species meet. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
Katz, J. (2006). The macho paradox: Why some men hurt women and how all men can help. Naperville, IL: Sourcebooks.
Lee, P. Y. (2005). Hide, seek, slaughter, meat: The slaughterhouse as site. Food & History, 3(2), 153–172. http://dx.doi.org/10.1484/J.FOOD.2.301761
Lefebvre, H. (2014). Mekânın üretimi (I. Ergüden, Çev.). İstanbul, Türkiye: Sel Yayıncılık. (Orijinal eser 1974’te yayımlanmıştır).
Moore, J. W. (2015). Capitalism in the web of life: Ecology and the accumulation of capital. London, England: Verso Books.
Mulvey, L. (1975). Visual pleasure and narrative cinema. Screen, 16(3), 6-18.
Narayanan, Y. (2025). Animal-state relations: A critical multispecies geopolitics of animality. Progress in Human Geography, 49(5), 508–527. doi:10.1177/03091325251348611. 5 Mayıs 2026 tarihinde journals.sagepub.com/home/phg adresinden edinilmiştir.
Pachirat, T. (2011). Every twelve seconds: Industrialized slaughter and the politics of sight. New Haven, CT: Yale University Press.
Plumwood, V. (2004). Feminizm ve doğaya hükmetmek (B. Ertür, Çev.). İstanbul, Türkiye: Metis Yayınları. (Orijinal eser 1993’te yayımlanmıştır).
Price, C., & Chao, S. (2023). Multispecies, more-than-human, non-human, other-than-human: Reimagining idioms of animacy in an age of planetary unmaking. Exchanges: The Interdisciplinary Research Journal, 10(2), 177–193. https://doi.org/10.31273/eirj.v10i2.1166
Sebastian, M. (2025). Professional emotional neutrality and the role of background emotion work in the slaughterhouse. Agriculture and Human Values, 42(4), 1707–1721. https://doi.org/10.1007/s10460-025-10713-4
Segal, L. (1992). Ağır çekim: Değişen erkeklikler değişen erkekler (V. Ersoy, Çev.). İstanbul, Türkiye: Ayrıntı Yayınları.
Shukin, N. (2009). Animal capital: Rendering life in biopolitical times. Minneapolis, MN: University of Minnesota Press.
Slade, J., & Alleyne, E. (2023). The psychological impact of slaughterhouse employment: A systematic literature review. Trauma, Violence, & Abuse, 24(2), 429–440. https://doi.org/10.1177/15248380211030243
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (1997). Kanatlı kesimhaneleri ve kesimhane personeli için hijyen yönetmeliği (GSO Standart No. 713/1997). Ankara, Türkiye: Gıda ve Kontrol Genel Müdürlüğü. 2 Mayıs 2026 tarihinde https://www.tarimorman.gov.tr/GKGM/Belgeler/DB_Hayvan_Sinir/SuudiArabistan_Mevzuati/Kanatli_Kesimhaneleri_ve_Kesimhane_Personeli_icin_Hijyen_Yonetmeligi.pdf adresinden edinilmiştir.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2025). Hayvan varlığı istatistikleri, 2024-2025 (İstatistik Bülteni, Sayı: 008). Ankara, Türkiye: Tarım Reformu Genel Müdürlüğü. 18 Mayıs 2026 tarihinde https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2113 adresinden edinilmiştir.
T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı. (2026). Hayvan varlığı istatistikleri, 2025 (İstatistik Bülteni, Sayı: 049). Ankara, Türkiye: Tarım Reformu Genel Müdürlüğü. 19 Mayıs 2026 tarihinde https://istatistik.tarimorman.gov.tr/Sayfa/Detay/2222 adresinden edinilmiştir.
Tronto, J. C. (1993). Moral boundaries: A political argument for an ethic of care. New York, NY: Routledge.
Tronto, J. C. (2013). Caring democracy: Markets, equality, and justice. New York, NY: New York University Press.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2025). Hayvansal üretim istatistikleri, 2024 (Haber Bülteni, Sayı: 53935). Ankara, Türkiye. 22 Mayıs 2026 tarihinde https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53935 adresinden edinilmiştir.
Türkiye İstatistik Kurumu. (2026). Hayvansal üretim istatistikleri, 2025 (Haber Bülteni, Sayı: 58015). Ankara, Türkiye. 25 Mayıs 2026 tarihinde https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/58015 adresinden edinilmiştir.
Yayınlanmış
Sayı
Bölüm
Lisans
Telif Hakkı (c) 2026 Kadın/Woman 2000, Journal for Women's Studies
Bu çalışma Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License ile lisanslanmıştır.
Authors who publish with this journal agree to the following terms:
- Authors retain copyright and grant the journal right of first publication, with the work [6 months] after publication simultaneously licensed under a Creative Commons Attribution License that allows others to share the work with an acknowledgement of the work's authorship and initial publication in this journal.
- Authors are able to enter into separate, additional contractual arrangements for the non-exclusive distribution of the journal's published version of the work (e.g., post it to an institutional repository or publish it in a book), with an acknowledgement of its initial publication in this journal.
- Authors are permitted and encouraged to post their work online (e.g., in institutional repositories or on their website) prior to and during the submission process, as it can lead to productive exchanges, as well as earlier and greater citation of published work (See The Effect of Open Access)
